Về miền lễ hội Rija Nưgâr của người Chăm

(LDO)-Trong những ngày đầu năm Chăm lịch (tháng 5 Dương lịch), khắp các làng Chăm đang luân phiên tổ chức Lễ hội Rija Nâgar.

Lễ Rija Nâgar, theo cách gọi tắt của người Chăm là Jagar, Rija có nghĩa là lễ múa, Nâgar có nghĩa là vùng, làng, xóm. Theo dân gian Chăm, Rija Nâgar còn được gọi là Lễ Tống na đầu năm. Lễ Rija Nâgar nằm trong hệ thống lễ nghi tín ngưỡng dân gian gắn liền với cộng đồng người Chăm từ lâu đời và đã trở thành một lễ hội dân gian quan trọng trong đời sống tâm linh mở đầu cho một năm, đến nay các làng Chăm vẫn còn lưu giữ và phát huy tốt giá trị truyền thống của lễ hội.

Rija Nâgar là lễ chung của cả một cộng đồng người Chăm (bao gồm cả Chăm đạo Bàlamôn và Chăm đạo Bàni). Là một lễ nghi rất quan trọng, liên quan mật thiết đến đời sống tín ngưỡng của người Chăm để tống khứ, xua đuổi những điều không tốt của năm cũ và cầu mong mọi điều thuận lợi, tốt đẹp hơn trong năm mới, chuẩn bị mở đầu cho việc đồng áng, cầu mong một mùa vụ bội thu. Do đó, hàng năm cứ vào đầu tháng 1 Chăm lịch, đến hết thượng tuần trăng của tháng, khắp các làng Chăm rộn ràng chuẩn bị tổ chức Lễ hội Rija Nâgar .

Theo tập tục truyền thống, Lễ Rija Nâgar diễn ra trong hai ngày, một ngày vào và một ngày ra (vào ngày thứ Năm và ra ngày thứ Sáu). Ngày nay, Lễ Rija Nâgar cũng diễn ra trong hai ngày, nhưng không nhất thiết phải nhằm ngày thứ Năm và ngày thứ Sáu như trước đây, mà được tổ chức trong tất cả các ngày trong tuần. Vì hiện nay, số lượng thầy Vỗ và thầy Bóng ở các làng Chăm không nhiều. Do đó, nếu tất cả các làng đều tổ chức Lễ Rija Nâgar vào hai ngày thứ Năm và thứ Sáu thì sẽ không kịp thời gian hoàn tất Lễ trong thượng tuần trăng của tháng giêng Chăm lịch.

Lễ Rija Nâgar được diễn ra tại một nhà lễ (kajang) làm bằng tre, lá buông và những vật dụng cần thiết khác, được dựng lên ở một bãi đất trống của làng. Lễ vật dâng cúng thần linh trong phần lễ gồm: Thịt dê, gà, 5 mâm cơm, chè, xôi, trầu cau, bánh trái (chuối, bánh ngọt), rượu, trứng, sáp ong… Ngoài ra, trên gian chiếu lễ còn có lễ vật quan trọng là lửa và nước. Chức sắc thực hiện các nghi thức của chuỗi lễ gồm có: Ông Mâduen (thầy Vỗ), Ông Kaing (thầy Bóng) mặc áo đỏ múa lễ, đạp lửa, kết nối lời khấn nguyện của cộng đồng lên thần linh.

Đặc sắc nhất trong Lễ hội Rija Nâgar là điệu múa kiếm, đạp lửa của ông thầy Bóng trên nền nhạc của nhạc cụ truyền thống lúc trầm, lúc bổng đã tạo nên không khí thật rộn ràng và cũng không kém sự trang nghiêm của mỗi điệu múa trong chuỗi lễ. Trong hai ngày diễn ra Lễ, thầy Bóng ngây ngất trong điệu múa nhập đồng, đến lúc thăng hoa thầy Bóng cầm roi ngựa múa, nhảy vào đạp tắt đống lửa đang rực cháy trước rạp lễ trong tiếng reo hò của mọi người. Đôi bàn chân của thầy Bóng dập tắt được đống lửa, tạo niềm tin sẽ tiễn đưa được cái khô hạn, nắng nóng ra đi và mang lại khí trời mát mẻ mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt cho dân làng yên vui.

Kết thúc Lễ Rija Nâgar trong ngày thứ hai là nghi thức Palaw Saih, tức là nghi thức thả bè có những hình thế nhân làm bằng bột gạo hiến tế cho thần nước để cầu mong một năm tươi mát, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Lễ Rija Nâgar cũng là dịp để các nghệ nhân, nhạc công trình diễn nhạc cụ truyền thống người Chăm, có dịp được phô diễn, giao lưu, trao truyền cho các thế hệ trẻ. Qua đó, góp phần truyền tải nét đẹp của văn hóa dân gian Chăm, chung tay gìn giữ bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc.