Khơi dòng di sản bằng hơi thở số của cô gái Churu
(LDO)- Giữa dòng chảy hối hả của thời đại công nghệ và xu thế hội nhập, một nữ nghệ nhân thuộc thế hệ 9X tại Lâm Đồng đang tìm cách níu giữ và lan tỏa những giai điệu cổ xưa của dân tộc mình. Bằng sự kết hợp độc đáo giữa tình yêu cội nguồn nguyên bản và tư duy số hóa sắc sảo, chị Touneh Ma Tina đã biến không gian mạng thành một sân khấu mới, đưa cồng chiêng và dân ca Churu kiêu hãnh hồi sinh đầy sức sống.
Nối nghiệp tiền nhân từ nỗi sợ mai một
Sinh ra và lớn lên tại buôn Diom A, xã D’ran, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng, tuổi thơ của Touneh Ma Tina (sinh năm 1992) là những chuỗi ngày đắm mình trong mạch nguồn văn hóa truyền thống. Những thanh âm trầm hùng của cồng chiêng, những điệu múa Arya uyển chuyển trong lễ mừng lúa mới hay ngày hội cúng thần linh đã sớm gieo vào lòng cô gái trẻ một tình yêu máu thịt với di sản quê hương. Tuy nhiên, khi trưởng thành, Ma Tina phải đối mặt với một thực tế phũ phàng khi làn sóng hiện đại hóa tràn về buôn làng. Nhiều người trẻ không còn mặn mà với tiếng nói, trang phục truyền thống, các bộ chiêng quý cứ thế lần lượt bị bán đi, còn những nghệ nhân am tường dân ca cổ thì cứ thưa vắng dần theo thời gian.
Không cam lòng nhìn báu vật của cha ông rơi vào quên lãng, Ma Tina quyết tâm tìm đến Nghệ nhân ưu tú Ma Bio, một bậc cao niên uy tín trong vùng, để tầm sư học đạo. Hành trình vạn sự khởi đầu nan ấy thử thách cô gái trẻ bằng những bài chiêng có tiết tấu phức tạp và những câu hát bằng tiếng Churu cổ vô cùng khó nhớ. Bằng ý chí kiên trì, cô không chỉ làm chủ được nhạc cụ mà còn trở thành cánh tay đắc lực giúp nghệ nhân Ma Bio ký âm, biên soạn lại các làn điệu dân ca để làm tài liệu truyền dạy. Nhận xét về học trò của mình, nghệ nhân Ma Bio tự hào cho biết rằng ngay từ nhỏ, Touneh Ma Tina đã bộc lộ niềm đam mê khác biệt với văn hóa dân tộc, chính sự chủ động viết lại các bài dân ca, dân vũ của Tina đã giúp công tác truyền dạy cho lớp trẻ sau này trở nên thuận lợi hơn rất nhiều.
Khi điện thoại thông minh trở thành “cầu nối” di sản
Khi đã làm chủ được vốn cổ, Ma Tina hiểu rằng muốn di sản sống sót thì phải đưa nó trở lại với cộng đồng. Cô bắt đầu hành trình gõ cửa từng nhà để vận động thanh thiếu niên trong thôn tham gia vào đội cồng chiêng. Dưới sự dẫn dắt của nữ nghệ nhân trẻ, sân nhà văn hóa buôn Diom A lại rộn ràng tiếng cười nói và tiếng chiêng ngân vang sau mỗi giờ lên nương rẫy. Thế nhưng, tư duy của một người trẻ thời đại mới đã thúc đẩy Ma Tina đi xa hơn cách truyền dạy truyền thống. Cô nhận ra mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến chính là chìa khóa để phá vỡ giới hạn không gian của buôn làng.
Nghĩ là làm, Ma Tina bắt đầu dùng chiếc điện thoại thông minh của mình để ghi lại các buổi tập luyện, những nghi lễ truyền thống hay các thước phim ngắn giải mã ý nghĩa trang phục Churu. Qua sự biên tập chỉn chu, sinh động, những video này nhanh chóng thu hút hàng ngàn lượt tương tác trên không gian mạng, khơi dậy trí tò mò của công chúng khắp nơi. Chia sẻ về phương pháp này, Ma Tina bộc bạch: “Công nghệ không làm mất đi bản sắc văn hóa, mà nếu biết sử dụng đúng cách sẽ giúp văn hóa dân tộc được lưu giữ lâu hơn và đến gần hơn với mọi người.” Quá trình đổi mới tiếp cận này đã mang lại quả ngọt khi nhiều bạn trẻ sau khi xem clip đã chủ động tìm đến cô để xin học đánh chiêng, học múa và tìm hiểu về ngôn ngữ của dân tộc mình.
Quả ngọt từ hành trình bền bỉ nơi đất Thủ đô
Sự cống hiến thầm lặng và sáng tạo của Touneh Ma Tina không chỉ làm thay đổi diện mạo văn hóa tại địa phương mà còn nhận được sự đánh giá cao từ giới chuyên môn và các cấp quản lý. Cuối tháng 4 năm 2026 vừa qua, cô cùng đoàn nghệ nhân tỉnh Lâm Đồng đã ra thủ đô Hà Nội, tự tin phục dựng không gian “Lễ Mừng lúa mới” tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam. Những nét văn hóa đặc trưng nhất của người Churu từ tiếng chiêng, điệu múa đến sắc áo thổ cẩm đã được tái hiện trọn vẹn, để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng du khách trong và ngoài nước.
Ghi nhận những đóng góp xuất sắc đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã trao tặng Bằng khen cho Touneh Ma Tina vì những thành tích tiêu biểu trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Đại diện ngành văn hóa địa phương, bà Lê Thị Trúc Linh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của thế hệ nghệ nhân trẻ như Ma Tina trong việc nối dài mạch nguồn truyền thống. Sự kiên trì của cô chính là minh chứng cho thấy văn hóa truyền thống nếu được trao vào tay những người trẻ có tư duy thời đại sẽ luôn tìm thấy một lối đi bền vững để tỏa sáng trong đời sống đương đại.
