Độc đáo nghi lễ cúng mùa của người K’Ho dưới chân núi BraYang

(LDO) – Đồng bào K’Ho Srê tại Lâm Đồng lại dành sự thành kính đặc biệt cho cây lúa qua nghi lễ Nhô Wèr. Đây không chỉ là một nghi thức nông nghiệp mà còn là cầu nối tâm linh thiêng liêng, nơi con người gửi gắm khát vọng về một mùa vàng bội thu và sự bình an cho bản làng giữa đại ngàn Tây Nguyên.

Trong cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên, người K’Ho Srê nổi bật với phương thức canh tác lúa nước truyền thống , một đặc điểm gắn liền với chính tên gọi của họ (Srê có nghĩa là ruộng). Khác với các nhóm K’Ho làm rẫy, người Srê tại các thôn làng như K’Long Trao 1 (xã Gung Ré) hay thôn Krọt Dờng (xã Bảo Thuận) quan niệm rằng cây lúa cũng có linh hồn và cần được chăm sóc, nâng niu như một đứa trẻ. Chính vì vậy, khi những cánh đồng dưới chân núi Brah Yang bắt đầu chuyển sang màu xanh thì con gái, cũng là lúc Nhô Wèr, lễ tế thần cầu mùa hay còn gọi là lễ cúng dưỡng lúa được tổ chức.

Vào khoảng tháng 9 hoặc tháng 10 dương lịch, khi lúa bước vào thời kỳ làm đòng, không khí tại các buôn làng vùng Di Linh, Bảo Thuận lại trở nên náo nức. Nhô Wèr là một nghi lễ mang tính cộng đồng cao, nơi tất cả mọi người từ già đến trẻ đều chung tay góp sức. Tùy vào điều kiện của từng mùa vụ mà vật hiến tế có thể là trâu, bò, dê hoặc gà, nhưng lòng thành kính dành cho Yàng (Thần linh) thì luôn vẹn nguyên như thuở sơ khai.

Trước khi lễ chính diễn ra, già làng là “linh hồn” của buôn làng sẽ thực hiện một lễ nhỏ để thông báo và mời Yàng về dự lễ qua làn khói thuốc và rượu cần. Tâm điểm của ngày hội chính là cây nêu rực rỡ và chiếc kút nu, một mô hình nhà kho nhỏ chứa đựng những sản vật tinh túy nhất của nông nghiệp như gạo, muối, cá khô và trái cây. Giữa không gian bao la của đất trời, lời khấn nguyện của già làng vang vọng, khẩn thiết cầu mong Yàng chở che cho cây lúa trổ bông đều, hạt không bị lép và tránh được sự phá hại của muông thú hay bão giông.

Một trong những nét đặc trưng độc đáo nhất của Nhô Wèr chính là tục bôi máu vật hiến tế vào ống tre nhỏ (ding jrơ kà). Sau phần lễ chung, mỗi gia đình sẽ mang ống tre này về cắm tại bờ ruộng nhà mình. Hành động này như một “lá bùa” tâm linh, khẳng định sự bảo hộ của thần linh trên từng tấc đất rẫy, từng nhành lúa xanh. Đó là sự giao hòa giữa niềm tin siêu nhiên và nỗ lực lao động bền bỉ của người nông dân trên vùng đất bazan màu mỡ.

Khi phần nghi lễ tôn nghiêm khép lại cũng là lúc tiếng cồng chiêng vang động núi rừng, báo hiệu phần hội bắt đầu. Trong bộ trang phục truyền thống với những tấm Ùi thêu dệt tỉ mỉ, các chàng trai, cô gái K’Ho Srê hòa mình vào điệu múa xoan uyển chuyển quanh cây nêu. Nhô Wèr lúc này không chỉ là chuyện của tâm linh mà còn là ngày hội của tình đoàn kết. Mọi người cùng ngồi lại bên ché rượu cần, trao đổi kinh nghiệm sản xuất, chia sẻ những nhọc nhằn và cả niềm vui của một chu kỳ canh tác mới.

Dù quy mô không đồ sộ như lễ mừng lúa mới “Nhô lir bong”, nhưng Nhô Wèr vẫn giữ một vị trí không thể thay thế trong đời sống văn hóa tinh thần của người K’Ho Srê. Việc duy trì nghi lễ này tại các địa phương như Gung Ré hay Bảo Thuận là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của di sản. Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh những người trẻ tự hào khoác lên mình bộ thổ cẩm của cha ông, say mê trong nhịp chiêng lễ chính là lời cam kết mạnh mẽ nhất cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất phía Nam Tây Nguyên.